Muzeum Żydów Mazowieckich zaprasza

Budynek Muzeum Żydów Mazowieckich

Muzeum Żydów Mazowieckich swoją siedzibę ma w budynku dawnej tzw. małej synagogi, zwanej też bóżnicą. Małej, ponieważ w Płocku była również wielka synagoga, naprzeciwko pomnika 13 Straconych, zburzona ok. 1950 r.

Budowa murowanej dwukondygnacyjnej bożnicy w stylu klasycystycznym przy ul. Kwiatka, wtedy była to ul. Szeroka, rozpoczęła się w 1822 r. Tej pierwszej inicjatywie od początku towarzyszyły trudności: brakowało funduszy na jej ukończenie; kłopoty sprawiało częściowe położenie na dawnej średniowiecznej fosie obronnej miasta; przedsięwzięciu sprzeciwiał się ówczesny biskup płocki – według niego, bożnica miała stać zbyt blisko katedry. Wkrótce jednak zmienił zdanie. Budynek w późniejszych latach przechodził wiele remontów, np. po częściowym zawaleniu się dachu w 1863 r.

Bożnica ostatecznie powstała, z przeznaczeniem na szkołę, dom modlitwy i siedzibę zarządu gminy żydowskiej. Po wkroczeniu Niemców do Płocka we wrześniu 1939 r., w małej synagodze mieściła się siedziba Judenratu, czyli żydowskiej rady wykonującej polecenia władz okupacyjnych. Ten okres dziejów bożnicy zakończył się wraz z ostateczną likwidacją płockiego getta – z jego ponad 8 tys. mieszkańców – 1 marca 1941 r. To był jednocześnie koniec świata płockich Żydów, istniejącego od początku XIII w.

Ocalał budynek przy Kwiatka 7, którego właścicielem, po zakończeniu drugiej wojny światowej został Komitet Żydowski. Z jego inicjatywy w dawnej bożnicy odbyło się pierwsze zebranie płockich Żydów, wzięły w nim udział 22 osoby, w 1949 r. powstała Spółdzielnia Krawiecko-Dziewiarsko-Pończosznicza im. Gerszona Dua-Bogena. W 1960 r. właścicielem tego miejsca został Skarb Państwa, dwa lata później budynek wpisany został do rejestru zabytków. Przestał być użytkowany w 1992 r.

Na przełomie XX i XXI w. zmieniał właścicieli. Wojewoda płocki przekazał go gminie Płock w 1991 r., został odzyskany przez Gminę Wyznaniową Żydowską, która odsprzedała go miastu. Kiedy rada miejska wystawiła budynek na sprzedaż w 2004 r., zawiązało się Stowarzyszenie Synagoga Płocka. Jego celem stało się zorganizowanie przy Kwiatka 7 Muzeum Żydów Mazowieckich. W 2006 r. dawna bożnica została przekazana stowarzyszeniu na 10 lat, rok później wydano decyzję o warunkach zabudowy – wtedy można było rozpocząć remont z myślą o lokalizacji muzeum. Ostatecznie – dzięki grupie płockich społeczników ze Stowarzyszenia Synagoga Płocka (na ten cel zebrało 1,3 mln zł), dotacji Unii Europejskiej (7,7 mln zł) oraz porozumieniu Urzędu Marszałkowskiego i władz Płocka w sprawie wspólnego corocznego finansowania inicjatywy – od 15 marca 2013r. można odwiedzać Muzeum Żydów Mazowieckich, działające w strukturach Muzeum Mazowieckiego. Swoje miejsce znajdzie tam drewniana aron ha-kodesz, czyli „święta szafa” na zwoje Tory, symbolizująca Arkę Przymierza. Przez lata służyła właśnie w tej bożnicy, przetrwała drugą wojnę światową, została odnowiona przez firmę „Merlin” Baranowski i S-ka, po latach wróci „do domu”.

Muzeum jest placówką o charakterze kulturalno-oświatowym, której podstawowym zadaniem jest ukazanie historii osadnictwa żydowskiego na ziemiach polskich – od samych jego początków aż po współczesne odrodzenie kultury żydowskiej w Polsce. Przestrzeń wystawy podzielona jest na trzy główne strefy tematyczne: przedsionek, pomieszczenie Holokaust i salę główną. W przedsionku prezentowana jest historia Żydów na Mazowszu. Przedstawione są najważniejsze informacje i wydarzenia związane z dziejami osadnictwa żydowskiego na ziemiach polskich – od samych jego początków aż po współczesne odrodzenie kultury żydowskiej w Polsce oraz dokumenty o charakterze statystycznym.

W sali głównej, w nowoczesnej multimedialnej formie prezentowane są elementy kultury Żydów w Polsce – jak kuchnia, muzyka, święta i zwyczaje oraz obiekty architektury żydowskiej. Część poświęcona Holokaustowi zbudowana jest na bazie „Kartek z pożogi” Symchy Gutermana – naocznego świadka zagłady świata płockich Żydów – i archiwalnych fotografii żydowskich mieszkańców Mazowsza. Dopełnieniem artystycznym ekspozycji jest widowisko multimedialne stworzone na bazie wycinanki żydowskiej.

Muzeum oprócz części wystawienniczej proponuje atrakcyjny program kulturalno-oświatowy. Składają się na niego: koncerty, wieczory literackie, wykłady, małe spektakle teatralne, wystawy czasowe, zajęcia edukacyjne dla dzieci i młodzieży, prezentacja filmów fabularnych i dokumentalnych, pokazy slajdów, degustacja potraw żydowskich, warsztaty plastyczne i taneczne.

Wszystkie te propozycje mają poszerzać bogatą działalność wystawienniczą o imprezy, których celem jest przybliżenie kultury żydowskiej, budzenie poczucia wzajemnego porozumienia między Polakami i Żydami, niwelowanie uprzedzeń, negatywnych stereotypów myślowych, przezwyciężanie granic między narodem polskim i żydowskim. Muzeum jest także jedną z placówek, która oprócz roli kulturalno-oświatowej działa na rzecz promocji Mazowsza – w tym miasta Płocka – przyjmując w swoich progach rzesze turystów zarówno z Polski, jak i z zagranicy.

foto: Kamil Wawrzyńcak